De Eerste Kamer is hot

De Eerste Kamer is hot. Althans, er verschenen niet eerder zoveel artikelen, meningen en beschouwingen over wat men met een mooi woord ‘de Senaat’ pleegt te noemen. Oorzaak is natuurlijk de Provinciale Statenverkiezingen en de precaire zetelverdeling die het Kabinet net wel/net niet een meerderheid verschaft. Tussen het verkiezingsgeweld stak ook de discussie over de rol van de Kamer weer de kop op. Bedrijft het politiek? Is dat wenselijk? Is de Kamer eigenlijk niet overbodig? Gaat het om een chambre de réflexion of een ingeslapen meute oude mannen in grijze pakken?

Afgelopen week toog ik daarom maar eens naar de wat verscholen deur van Binnenhof 22 (aan de kant van de haringkraam), om zelf eens een kijkje te nemen. Een verademing ten opzicht van ‘de overkant’: een vriendelijke bewaker die wakker schrikt wanneer je je aanmeldt, ouderwetse lockertjes die we nog van schoolzwemmen kennen. De meeste vergaderingen, aldus diezelfde beveiliger, worden trouwens zonder publiek afgewerkt.

Ook de Kamer zelf mag een verademing worden genoemd. Onder het toeziende oog van een metershoog portret van Willem II wordt zorgvuldig geformuleerd en nauwkeurig gedebatteerd tussen de ‘waarde collega’s’. Toch liet de Kamer zich van zijn venijnigste kant zien.

Minister Schippers moest in de Senaatszaal het haar opgedrongen Elektronisch Patiënten dossier verdedigen. Dat lukte haar niet. Het vuur werd haar aan de schenen gelegd, ook de coalitiefracties lieten zich niet onbetuigd. Gevolg: Schippers kreeg het heet onder haar voeten en vroeg een schorsing aan, kreeg deze ook, en mag zich nu met haar ambtenaren opnieuw over de kwestie buigen.

Het tweede debat (dat vervroegd aanving, zodat ondergetekende halsoverkop over het Plein mocht sprinten om er op tijd bij te zijn) was nog interessanter: In februari opperde ChristenUnie-senator Schuurman het idee om de Eerste Kamer een parlementaire enquête uit te laten voeren. Uniek, want nog nooit eerder vertoond. SP en PvdA schaarden zich achter het plan en schreven mee. Onderwerp: de privatiseringen van de afgelopen twee decennia.

Wat zijn de gevolgen van zo’n enquête? Wordt de Senaat assertiever? Gaan ze hun vingers branden aan politieke koppensnellerij? Is de Kamer – 75 deeltijdbanen – in staat een dergelijk onderzoek uit te voeren? Dat is het interessante: niets staat nog vast. Zelfs Schuurman moest toegeven dat de Kamer een ongewis avontuur tegemoet gaat. Maar de natuurlijke handelswijze van de Kamer, wijze oude grijze mannen, zou oververhit gedrag moeten voorkomen.

Schuurman en consorten dienden een motie in. De bezwaren kwamen ditmaal wel van CDA, SGP en VVD, en ook onafhankelijk senaatslid Ten Hoeve was tegen. Schuurman, die binnenkort afzwaait als senator, zag zijn huzarenstukje op de klippen afstormen. Wonderwel kwamen de kaarten na een pauze van 30 minuten anders te liggen. Onafhankelijk Kamerlid Ten Hoeve was in dit half uur tot inkeer gekomen, en stemde uiteindelijk toch vóór.

Opmerkelijk, want het is ook voor hem nog maar de vraag of hij terugkeert als de Kamer in mei van samenstelling wijzigt. Wie of wat veroorzaakte deze draai? Was het de enigszins afgezwakte motie (de nieuwe Kamer kan het onderzoek alsnog tegenhouden)? Heeft hij zich werkelijk laten overtuigen van de pro-argumenten? Of is er dertig minuten op hem ingepraat, en is hij onder de druk bezweken? Feit is dat hij naast Niko Koffeman (PvdD), behalve een vaardig senator ook prater als Brugman, zat. Heeft hij het heilige vuur bij Ten Hoeve kunnen opstoken? Wat zich precies heeft afgespeeld was vanaf de publieke tribune helaas niet te volgen…

Het resultaat is in elk geval dat men de eerste stappen voor een onderzoek zet, de eerste stappen van een assertievere Senaat. En ook met de komst van de PVV zal de rol van de Eerste Kamer veranderen: de temperatuur op Binnenhof 22 zal gaan stijgen. Misschien ook voor ons, PA-mensen, reden dit instituut scherper op het netvlies te krijgen.

Tomas Martini
Public affairs adviseur